धादिङ,१–साउन
हाल विश्वभर नै कारोबार प्रणाली डिजिटल प्रविधितर्फ उन्मुख भइरहेको अवस्थामा नेपाल पनि तीव्र गतिमा डिजिटल कारोबारको दिशामा अगाडि बढिरहेको छ । मोबाइल वालेट, अनलाइन बैंकिङ, ई–कमर्स र क्युआर कोडमार्फत भुक्तानीजस्ता प्रविधिहरू लोकप्रिय बन्दै गइरहेका छन् । यस्ता विकासहरूले डिजिटल प्रविधिबाट कारोबारको सम्भावना उजागर गरिरहेका छन् ।
हाल ई–सेवा, खल्ति, आइएमइ पे, नमस्ते पे जस्ता डिजिटल वालेटहरू देशभर लोकप्रिय हुँदै गइरहेका छन् । सरकारी सेवाहरू पनि क्रमशः अनलाइन हुँदै गइरहेका छन् । कर तिर्ने, नागरिकता फारम भर्ने, परीक्षा आवेदन दिने, बीमा भुक्तानी गर्नेजस्ता धेरै सेवा डिजिटल माध्यमबाट सहज रूपमा लिन सकिने भइसकेको छ ।
तर, यद्यपि प्राविधिक रूपमा प्रगति भइरहे पनि नेपालमा अहिल्यै पूर्ण रूपमा डिजिटल प्रविधिबाटमात्र कारोबार सम्भव नभएको विज्ञहरू बताउँछन् । ग्रामीण क्षेत्रहरूमा अझै पनि इन्टरनेट पहुँचको समस्या रहेको छ । डिजिटल साक्षरताको अभाव, स्मार्टफोनको सीमित प्रयोग, साइबर सुरक्षाको चुनौती तथा साना व्यवसायीको डिजिटल प्रणालीप्रतिको अनभिज्ञता यसतर्फका मुख्य अवरोध मानिन्छन् ।
अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार अहिलेको अवस्थालाई हेर्दा नगद र डिजिटल कारोबार दुवै अपनाउने मिश्रित प्रणाली नै उपयुक्त देखिन्छ । दीर्घकालीन रूपमा भने डिजिटल कारोबारलाई प्राथमिकता दिँदै जाने योजना बनाउनुपर्नेमा उनीहरूले जोड दिएका छन् ।
नेपाल सरकार पनि डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क अन्तर्गत आर्थिक कारोबारलाई प्रविधिमैत्री बनाउने कार्यमा सक्रिय देखिन्छ । यदि नीति निर्माण, जनसचेतना र पूर्वाधार विकास सँगसँगै अघि बढाइयो भने नेपालमा पनि पूर्ण डिजिटल कारोबारको सपना साकार पार्न सकिने विज्ञहरूको विश्वास छ ।
