नेपाली राजनीति लामो समयदेखि अस्थिरता, सत्ता संघर्ष र दलगत स्वार्थको घेराभित्र घुमिरहेकै छ। त्यसमाथि देशको सबैभन्दा पुरानो र लोकतान्त्रिक आन्दोलनको मुख्य स्तम्भ मानिने नेपाली काँग्रेसभित्र देखिएको विभाजनले राजनीतिक भविष्यप्रति नयाँ प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ। काँग्रेसको आन्तरिक कलह केवल पार्टीको मात्र समस्या नभई समग्र लोकतान्त्रिक प्रणाली र राजनीतिक स्थिरतासँग गाँसिएको विषय बनेको छ।
काँग्रेसभित्रको गुटगत राजनीति, नेतृत्वको अहंकार, विचारभन्दा पद र शक्ति प्राथमिकतामा पर्नु तथा पुस्तान्तरणको असफल व्यवस्थापनले विभाजनको अवस्था सिर्जना गरेको देखिन्छ। लोकतान्त्रिक मूल्य, विचार र संगठनात्मक अनुशासनभन्दा व्यक्तिगत स्वार्थ हावी हुँदा पार्टी कमजोर बन्दै गएको छ। यसले कार्यकर्ता मात्र होइन, काँग्रेसप्रति आशा राख्ने लाखौँ नागरिकलाई निराश बनाएको छ।
नेपाली काँग्रेस कमजोर हुँदा प्रतिपक्षी शक्तिहरू सुदृढ हुन्छन् भन्ने मात्र होइन, लोकतान्त्रिक सन्तुलन नै बिग्रने खतरा पनि बढ्छ। एकातिर वामपन्थी शक्तिहरू सशक्त बन्दै गएका छन्, अर्कोतर्फ नयाँ दल र वैकल्पिक शक्तिहरू जनआकर्षण बटुल्दैछन्। यस्तो अवस्थामा काँग्रेसभित्रको विभाजनले राजनीतिक ध्रुवीकरण अझ गहिरो बनाउने र सरकार निर्माणदेखि नीति निर्माणसम्म अस्थिरता बढाउने सम्भावना प्रबल छ।
यस विभाजनको प्रत्यक्ष असर स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्म देखिन सक्छ। कार्यकर्ता निरुत्साहित हुने, संगठन कमजोर हुने र चुनावी प्रतिस्पर्धामा पार्टीको प्रभाव घट्ने संकेतहरू पहिले नै देखिन थालेका छन्। लामो समयदेखि लोकतन्त्र, मानवअधिकार र संवैधानिक मूल्यको पक्षमा उभिँदै आएको दल आफ्नै आन्तरिक लोकतन्त्र जोगाउन नसक्नु विडम्बनापूर्ण अवस्था हो।
तर यही संकटलाई आत्मसमीक्षा र सुधारको अवसरका रूपमा लिन सकेमा काँग्रेस पुनः मजबुत बन्न सक्छ। विचारको स्पष्टता, युवाको नेतृत्वमा सहभागिता, गुटभन्दा संस्थालाई प्राथमिकता र लोकतान्त्रिक अभ्यासको सुदृढीकरण अहिलेको मुख्य आवश्यकता हो। अन्यथा, विभाजनले केवल काँग्रेसलाई मात्र होइन, समग्र नेपाली राजनीतिलाई अनिश्चितताको दिशातर्फ धकेल्ने खतरा रहिरहनेछ।
अन्ततः नेपाली काँग्रेसको भविष्यसँगै नेपाली लोकतन्त्रको दिशा पनि जोडिएको छ। पार्टी एकताबद्ध भएर सुधारको बाटोमा जान्छ कि आन्तरिक द्वन्द्वमै अल्झिएर इतिहासको पाठ बन्न पुग्छ—यसले नै आगामी दिनमा नेपाली राजनीति कता मोडिन्छ भन्ने निर्धारण गर्नेछ।
